PDA

Επιστροφή στο Forum : Η ΑΙΜΟΚΑΘΑΡΣΗ ΜΕ ΑΠΛΑ ΛΟΓΙΑ



Aimokatharsi
11-05-12, 15:13
Η αιμοκάθαρση με απλά λόγια


Για να κατανοήσει κανείς τι είναι η αιμοκάθαρση, πρέπει πρώτα να καταλάβει τη σημασία και τον ρόλο των νεφρών στον ανθρώπινο οργανισμό. Και αυτό γιατί η αιμοκάθαρση είναι μέθοδος που προσπαθεί να υποκαταστήσει, όσο αυτό είναι δυνατόν, τη φυσιολογική νεφρική λειτουργία. Η παραγωγή των ούρων από τους νεφρούς είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία.
Όλοι γνωρίζουν ότι οι πνεύμονες είναι τα όργανα με τα οποία προσλαμβάνουμε το απαραίτητο οξυγόνο. Όλοι επίσης γνωρίζουν τη σημασία της καρδιάς ως το όργανο που ευθύνεται για την κυκλοφορία του αίματος, ώστε αυτό να φτάνει σε όλα τα όργανα και τους ιστούς του σώματος. Λίγοι όμως γνωρίζουν ότι οι κυρίως υπεύθυνοι για την σύσταση του αίματος και γενικά του εσωτερικού περιβάλλοντος του οργανισμού, είναι οι νεφροί.

Κάθε άνθρωπος διαθέτει δύο νεφρούς, που βρίσκονται στο άνω και πίσω μέρος της κοιλιάς, μπροστά από τις κατώτερες πλευρές. Ο υγιής νεφρός έχει μήκος 9-12 εκατοστά, ανάλογα με τη σωματική διάπλαση του ατόμου. Διαθέτει μικροσκοπικές μονάδες φιλτραρίσματος του αίματος που ονομάζονται νεφρώνες. Κάθε νεφρός περιλαμβάνει περίπου ένα εκατομμύριο τέτοιες μονάδες φιλτραρίσματος.
Καθώς το αίμα περνάει από τους νεφρώνες, καθαρίζεται από άχρηστες ουσίες, προϊόντα του μεταβολισμού και τοξίνες, ενώ ταυτόχρονα αποβάλλεται η περίσσεια των υγρών. Οι άχρηστες ή επιβλαβείς ουσίες καθώς και η περίσσεια νερού, αποβάλλονται μέσω των ούρων. Οι νεφροί ρυθμίζουν επίσης το ισοζύγιο διαφόρων στοιχείων όπως το κάλιο, το νάτριο, το ασβέστιο, το φώσφορο, ρυθμίζουν το pH του εξωκυττάριου υγρού ώστε αυτό να μην είναι ούτε όξινο ούτε ιδιαίτερα αλκαλικό, και παράγουν ορμόνες που συνεισφέρουν στη διατήρηση καλού αιματοκρίτη, στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης και στην υγεία των οστών.

Συνοπτικά οι λειτουργίες των νεφρών:

1) Ρύθμιση του ισοζυγίου του νερού (H2O).
2) Ρύθμιση ηλεκτρολυτών του σώματος (Na, K, Cl, Ca, Mg, P) και της οξεοβασικής ισορροπίας (pH).
3) Αποβολή προϊόντων του μεταβολισμού (πχ. ουρία, κρεατινίνη) και άλλων τοξινών (πχ. φάρμακα).
4) Σύνθεση ή μεταβολισμός ορμονών: ερυθροποιητίνη, ρενίνη, βιταμίνη D, προσταγλανδίνες.
Χρόνια νεφρική ανεπάρκεια (ΧΝΑ)

Έτσι ονομάζεται η χρόνια μη αναστρέψιμη έκπτωση της λειτουργίας αμφοτέρων των νεφρών. Η νεφρική ανεπάρκεια μπορεί να προκληθεί από πολλά και διάφορα αίτια Τα συχνότερα είναι ο σακχαρώδης διαβήτης, η χρόνια και αρρύθμιστη αρτηριακή υπέρταση, οι σπειραματονεφρίτιδες, η αποφρακτική νεφροπάθεια και τα πολυκυστικά νεφρά.
Η ΧΝΑ διακρίνεται παραδοσιακά σε 4 (ή 5) στάδια, εκ των οποίων το τελευταίο, ονομάζεται ΧΝΑ τελικού σταδίου και χρήζει εξωνεφρικής υποκατάστασης της νεφρικής λειτουργίας. Το στάδιο αυτό της ΧΝΑ είναι ασύμβατο με τη ζωή. Οδηγεί στον θάνατο, σε διάστημα μηνών, προκαλώντας νωρίτερα απίσχναση λόγω ανορεξίας και εμετών, οιδήματα και δύσπνοια λόγω κατακράτησης υγρών, πλευριτική και περικαρδιακή συλλογή υγρού, νευροπάθεια, μεταβολική οξέωση και υπερκαλιαιμία.
Οι μέθοδοι υποκατάστασης της νεφρικής λειτουργίας (ή μέθοδοι εξωνεφρικής κάθαρσης) είναι δύο:

1) Περιτοναϊκή κάθαρση (PD)
2) Αιμοκάθαρση (HD)
Αμφότερες οι μέθοδοι, υποκαθιστούν τις τρείς πρώτες από τις προαναφερόμενες βασικές λειτουργίες των νεφρών, ενώ η 4η λειτουργία υποκαθίσταται με τη χορήγηση φαρμακευτικών σκευασμάτων (ερυθροποιητίνη, βιταμίνη D).

Αιμοκάθαρση (HD)

Η μέθοδος στηρίζεται στο φαινόμενο της διάχυσης για την απομάκρυνση από το αίμα των άχρηστων ή τοξικών ουσιών. Η διάχυση λαμβάνει χώρα στο φίλτρο. Εκεί το αίμα του ασθενούς διέρχεται διαμέσου τριχοειδών που είναι κατασκευασμένα από μεμβράνη που χωρίζει το αίμα από το διάλυμα.
Το διάλυμα της αιμοκάθαρσης παράγεται στο μηχάνημα από την ανάμειξη: α) κεκαθαρμένου και αποσκληρυμένου νερού, β) πυκνού διαλύματος ηλεκτρολυτών, και γ) διαλύματος ή στήλης διττανθρακικών. Τελικά το διάλυμα στη τελική του σύνθεση περιλαμβάνει: Νάτριο (Na), Ασβέστιο (Ca), Κάλιο (Κ), Μαγνήσιο (Mg), Χλώριο (Cl), Διττανθρακικά (HCO3 ), Γλυκόζη. Η συγκέντρωση των παραπάνω ρυθμίζεται από το χειριστή του μηχανήματος και καθορίζεται από τον γιατρό ειδικά για κάθε νεφροπαθή.
Από την άλλη πλευρά της μεμβράνης διέρχεται το αίμα του ασθενούς. Αυτό αποτελείται από τα έμμορφα στοιχεία (ερυθρά και λευκά αιμοσφαίρια, αιμοπετάλια) και από το πλάσμα το οποίο περιλαμβάνει ποικιλία πρωτεϊνών, ηλεκτρολύτες (τους ίδιους με το διάλυμα) και διάφορες άλλες ουσίες μεταξύ των οποίων πολλές είναι σε παθολογικά αυξημένες συγκεντρώσεις ακριβώς λόγω της νεφρικής ανεπάρκειας.

Κάθε ένα από τα παραπάνω στοιχεία, με την προϋπόθεση πως είναι διαπερατό από τη μεμβράνη, κινείται από τη περιοχή μεγαλύτερης συγκέντρωσής του, προς τη περιοχή μικρότερης συγκέντρωσης, έως ότου επέλθει εξίσωση των συγκεντρώσεων. Πχ το κάλιο κινείται από το αίμα ενός ασθενούς με συγκέντρωση 6 mg/dl προς το διάλυμα που έχει συγκέντρωση 2 mg/dl μέχρι να εξισωθούν οι συγκεντρώσεις (μέση τιμή 4 mg/dl). Η ουρία στο αίμα ενός ασθενούς με συγκέντρωση πχ 150 mg/dl, κινείται προς το διάλυμα που έχει μηδενική συγκέντρωση ουρίας, έως ότου επιτευχθεί εξισορρόπηση των συγκεντρώσεων (μέση τιμή (75 mg/dl).
Τελικά αν το αίμα και το διάλυμα παρέμεναν σε στατική επαφή το ένα με το άλλο μέσω της μεμβράνης, η συγκέντρωση των διαπερατών άχρηστων ουσιών στο διάλυμα θα γινόταν ίση με εκείνη του αίματος και θα σταματούσε πλέον κάθε απομάκρυνση τους. Στην αιμοκάθαρση αυτή η εξίσωση των συγκεντρώσεων αποτρέπεται με τη συνεχή ροή τόσο του αίματος όσο και του διαλύματος και μάλιστα με αντίθετη κατεύθυνση.

Στη κλασική αιμοκάθαρση, εφαρμόζεται και το φαινόμενο της διήθησης, στο βαθμό που απαιτείται για να επιτευχθεί υπερδιήθηση (UF), δηλαδή αφυδάτωση του ασθενούς. Διήθηση ονομάζουμε τη μεταφορά υγρού διαμέσου της μεμβράνης, με την άσκηση υδροστατικής πίεσης σε αυτό.
Χάρη στη διήθηση, επιτυγχάνεται η απομάκρυνση της περίσσειας υγρών που λόγω της νεφρικής ανεπάρκειας συσσωρεύονται στο σώμα. Για να υπολογιστεί η ποσότητα που κάθε φορά πρέπει να αφαιρείται, ο υπεύθυνος νεφρολόγος προσδιορίζει κατά προσέγγιση για κάθε ασθενή, ένα σωματικό βάρος στο οποίο δεν υπάρχει ούτε περίσσεια ούτε έλλειψη νερού. Το σωματικό αυτό βάρος που αποτελεί τον στόχο κατά το πέρας της αιμοκάθαρσης, ονομάζεται «ξηρό βάρος». Το ξηρό βάρος εξαρτάται από τη διατροφή του νεφροπαθούς, αλλάζει λοιπόν με τη πάροδο του χρόνου και επαναπροσδιορίζεται συχνά από τους νεφρολόγους της μονάδας.

Κυρίτσης Δ. Ηλίας
Νεφρολόγος.